WIDMOPIS

Jeśli, jak zauważają krytycy i księgarze, rok 2014 okazał się dobry zarówno dla literatury polskiej, jak i obcej na polskim rynku, warto przy tym zaznaczyć, że był to również rok dość osobliwy. Otóż czytelnictwo w Polsce nie drgnęło nawet o pół procenta, a tymczasem ukazało się wyjątkowo wiele tytułów. Innymi słowy czytelników nam nie przybywa, za to ci, którzy są, dostają większy wybór książek niż zazwyczaj, co w gruncie rzeczy może jedynie rodzić frustrację, ponieważ książka w Polsce, głównie za sprawą rozmaitych podatków, wciąż pozostaje bez mała towarem luksusowy; jej koszt w stosunku do zarobków jest jednym z najwyższych w całej Unii Europejskiej. Mamy więc do czynienie z kolejnym typowo polskim paradoksem: dawno nie było tak dobrze, mimo że wciąż jest tak samo źle! Tymczasem z tej mnogości wydawnictw ci spośród redaktorów i współpracowników polskiej edycji „F&SF”, którzy zdołali przeczytać niektóre pozycje, na jakie warto było wydać pieniądze w minionym roku (Ula Dobrzańska poświęciła go na nadrabianie klasyki i praktycznie nie brała do ręki nowości), wybrali tytuły, które najbardziej zapadły im w pamięć.

Książki 2014

Witold Michalak − redaktor naczelny polskiej edycji „F&SF”.



Thomas Ligotti Teatro Grottesco
tłum. Wojciech Gunia, Mateusz Kopacz, Filip Skutela, Aleksander Więckowski
Wydawnictwo Okultura, Warszawa 2014
cena: 46 zł
Wielu nazywa Ligottiego spadkobiercą Poego i Lovecrafta. Zapewne mają trochę racji. Autor Teatro Grottesco umie straszyć w sposób wyborny, ale nie potrzebuje do tego legionów przedwiecznych; zamiast nich konsekwentnie ukazuje największe potwory tego świata − nas samych. 



China Miéville Toromorze
tłum. Krystyna Chodorowska
Wydawnictwo Zysk i Ska, Warszawa 2014
cena: 39 zł
Gdyby oceniać twórczość Miévilla na podstawie opinii krążących na jego temat w polskim internecie, to wypadałoby stwierdzić, że facet skończył się na Dworcu Perdido, niczym Metallica na Kill'em All. Później były już tylko „niewykorzystane pomysły” i „zmarnowane szanse”. Mam jednak nadzieję, że w tym kraju znajdą się czytelnicy, którzy nadal cenią kunszt pisarza i wydobędą przyjemność z lektury Toromorza nie tylko wychwytując nawiązania do klasycznych tekstów, jakich nie brakuje w tej powieści, z których Olbrzymi kret Franza Kafki, Moby Dick Hermana Melville'a i Demon ruchu Stefana Grabińskiego to interteksty najbardziej oczywiste.



David Mitchell Widmopis
tłum. Maria Gębicka-Frąc
Wydawnictwo MAG, Warszawa 2014
cena: 39 zł
To drugie wydanie tej znakomitej powieści, która wraca do polskiego czytelnika na fali popularności Atlasu Chmur. Wyrafinowany, subtelny i wciągający popis pisarskiej dojrzałości Mitchella, dla którego Widmopis był książkowym debiutem.

Joanna Kułakowska − najnowsza stała współpracowniczka polskiej edycji „F&SF”.



Michel Faber Pod skórą
tłum. Maciej Świerkocki
Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2014
cena: 39, 90 zł
To intrygująca opowieść, w której nic nie jest takie, jak się pierwotnie wydaje. W trakcie lektury stopniowo odkrywamy kolejne elementy literackiej układanki, przechodząc od kryminalnego thrillera do horroru i science fiction. Niepokojący nastrój generowany jest zarówno przez zagadkową fabułę i scenerię utworu, jak i interesującą narrację, w której sposób patrzenia na świat głównej bohaterki przeplata się z rzeczywistością widzianą oczami jej... ofiar. Ta powieść, choć ciężka i naturalistyczna, przykuwa uwagę i wręcz zmusza do podążania autostradą w deszczu, towarzysząc dziwnej dziewczynie i zabieranym przez nią mężczyznom, po to by w końcu poznać nader zaskakującą prawdę.
echopraksja.jpg



Peter Watts Echopraksja
tłum. Wojciech Próchniewicz
Wydawnictwo MAG, Warszawa 2014
cena: 39 zł
Echopraksja to bardzo interesująca pozycja w elitarnej serii MAGa „Uczta Wyobraźni”. Książka stanowi nawiązanie do Ślepowidzenia, na punkcie którego swego czasu wręcz oszaleli liczni czytelnicy i czytelniczki fantastyki w Polsce. Wielkim smaczkiem niniejszego utworu okazuje się możliwość poznania ojca głównego bohatera Ślepowidzenia, choć nie on jest tu głównym bohaterem. Stanowisko to piastuje Daniel Bruks – ludzka skamielina pośród dziwacznych, niepokojących postludzi – którego sytuacja zmusza do udziału w tajemniczej wyprawie do centrum Układu Słonecznego. Tym razem Watts oferuje nam pogłębienie tematów, które stanowią sedno poprzedniej powieści, zajmując się zarazem problemem bardziej specyficznym aniżeli samoświadomość – wolną wolą.



M. John Harrison Droga serca
tłum. Robert Waliś
Wydawnictwo MAG, Warszawa 2014
cena: 37 zł

I znów pozycja z „Uczty Wobraźni” – opowieść pełna paradoksów, bo subtelna, a jednocześnie dosadna, w pewien sposób odpychająca, lecz zarazem piękna. Tym razem autor trylogii o Trakcie Kefahuchiego bierze na warsztat podstawy gnostycyzmu, eksplorując duchowy kosmos, wyłaniający się z obyczajowej historii o skomplikowanej przyjaźni oraz pełnej cierpienia i wzajemnego niezrozumienia miłości. Warstwa czysto fabularna jest dość prosta – trójka zaprzyjaźnionych studentów pod kierunkiem maga-samouka odbywa rytuał, którego sedno umyka im z pamięci. W rezultacie czują się zagubieni, a skutki ich poczynań stają się smutną karykaturą zamiarów. Tęsknią za pełnią (gnostycką pleromą), lecz – jak im się przynajmniej wydaje – nie mogą doń sięgnąć. Harrison od początku podrzuca tropy przydatne do przyswojenia niuansów swej opowieści, tak więc warto być czujnym i co bardzo ważne – przed lekturą warto pozbyć się z pamięci treści notki na okładce… Fascynująca książka dla koneserów ambitnej i nieoczywistej fantastyki.


Mila Kaczmarek − stała współpracowniczka polskiej edycji „F&SF”.



Lauren Beukes Lśniące dziewczyny
tłum. Katarzyna Karłowska
Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2014
cena: 34, 90 zł
Morderca podróżujący w czasie, jego ofiary i ta jedna jedyna, której udało się przeżyć, a teraz usiłuje go wytropić. Wzruszająca, ale i straszna opowieść o silnych kobietach zmieniających świat i nie bez mozołu radzących sobie w zmieniającym się świecie.



Walter Moers Labirynt Śniących Książek
tłum. Katarzyna Bena
Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2014
cena: 49,90 zł
Hildegunst po wstrząsie wywołanym ptysiem w połączeniu z treścią listu bynajmniej nie od wielbiciela jego twórczości wraca do Księgogrodu. Na ile miasto się zmieniło, kogo z dawnych znajomych spotka? Ta książka to labirynt dla wielbicieli literatury (ile nazwisk pisarzy zdołacie odszyfrować, ile aluzji potraficie wychwycić?), a zarazem piękny pean na cześć czytelnictwa i czytelników w ogóle i w szczególe.
kot rabina_195.jpg



Joann Sfar Kot rabina
tłum. Grzegorz Przewłocki
Wydawnictwo Komiksowe, Warszawa 2014
cena: 100 zł
Rabin, a właściwie jego córka, ma kota. Bezczelnego, szczerego do bólu, lubiącego dyskutować o sprawach bardzo różnych, nie bacząc przy tym na niczyje poglądy i uczucia. Oto co się dzieje, kiedy kot pożre gadającą papugę. Jest i zabawnie, i refleksyjnie, a w ramach zachęty dodatkowej dodam, że to jedyny komiks, jaki w życiu przeczytała moja matka.

Jędrzej Burszta − stały współpracownik polskiej edycji „F&SF”.



Samuel R. Delany Nova
tłum. Jolanta Pers
Wydawnictwo Solaris, Stawiguda 2014
cena: 49, 90 zł
Nie ukrywam radości z faktu, że powoli odrabiamy wydawnicze zapóźnienia, szczególnie jeśli chodzi o klasyczną już (a często niesłusznie uznawaną za anachroniczną) amerykańską science fiction. Szkoda, że na powieść Delany'ego czekać musieliśmy aż 46 lat, tym bardziej, że to autor w Polsce stosunkowo nieznany − zupełnie niesłusznie. Nova to jedna z jego popularniejszych i wbrew pozorom łatwiejszych powieści, awanturnicza space opera z plejadą przedziwnych, zapadających w pamięć postaci, wyraźnie naciągająca schematy i czytelnicze przyzwyczajenia. Trzymam kciuki, żeby polscy wydawcy odważyli się również wydać późniejsze powieści Delany'ego, chociażby rewelacyjna Trouble on Triton, napisana niejako w odpowiedzi na Wydziedziczonych Ursuli K. Le Guin.



Caitlin R. Kiernan Tonąca dziewczyna
tłum. Paulina Braiter
Wydawnictwo MAG, Warszawa 2014
cena: 39 zł
Duszna, fantasmagoryczna wyprawa w głębokie rejony podświadomości. Bez wątpienia jedna z najciekawszych (a przy okazji − najodważniejszych) pozycji z kręgu amerykańskiej fantastyki wydana w tym roku w Polsce. Tonąca dziewczyna to mroczna i pełna niedopowiedzeń gotycka powieść o zmaganiach z mistyką i codziennością, a przy okazji z empatią mierząca się z problem seksualności i tożsamości. Małe arcydziełko ambitnej fantastyki świadomie odlepiającej się od mainstreamu.



Chris Beckett Ciemny Eden
tłum. Wojciech Próchniewicz
Wydawnictwo MAG, Warszawa 2014
cena: 39 zł
Klasyczne tropy i motywy fantastyki odczytane na nowo. Ciemny Eden udanie nawiązuje do nurtu fantastyki antropologicznej i socjologicznej, proponując intrygujący eksperyment myślowy: jak mógłby wyglądać pozaziemski kult cargo oczekujący na powrót na ojczystą planetę? Powieść Becketta wyróżnia również dbałość o ukazanie odmienności językowej i obyczajowej edeńskiego plemienia, otwarta jest zresztą na różnorodne interpretacje − mocny debiut brytyjskiego autora na polskim rynku.

Konrad Walewski − redaktor działu prozy obcej oraz działu publicystyki.



Wit Szostak Sto dni bez słońca
Wydawnictwo Powergraph, Warszawa 2014
cena: 39 zł
Irytuje mnie pomijanie Wita Szostaka i jego utworów w rozmaitych zestawieniach najciekawszych współczesnych prozaików bądź książek roku. W tym wypadku jednak fakt, że fetuje się rozmaite formy literackiego oportunizmu, wodolejstwa, a nawet miernoty, a nie zauważa literatury subtelnej, oryginalnej i mądrej nie jest problemem typowo polskim. Sto dni bez słońca powierzchniowo jest zjadliwą satyrą na polskiego zakompleksionego, zadufanego w sobie akademika oraz intelektualną plajtę uniwersytetu; na głębszym poziomie jest to ontologiczna rozprawka o współczesnym człowieku, który nie ma już szans na dotarcie do rzeczywistości poprzez przebicie narracyjnej mydlanej bańki, w której się zamknął i w której w gruncie rzeczy jest mu dobrze.   



Kate Atkinson Jej wszystkie życia
tłum. Aleksandra Wolnicka
Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2014
cena: 39, 99 zł
Równie dobrze mógłbym tu zamieścić Wszystko, co lśni Eleanor Catton bądź Księgi Jakubowe Olgi Tokarczuk, solidną prozę historyczną, której, jak słusznie zauważają teoretycy, wcale blisko do fantastyki, ale właśnie pomysłowo skonstruowana i świetnie napisana historia wielu wersji życia niejakiej Ursuli Todd to powieść, która zapewnia szczególną satysfakcję, ponieważ nie będąc w gruncie rzeczy fantastyką naukową rozważa jedno z najbardziej fundamentalnych zagadnień dla s.f.: czas, a także uwikłanie człowieka w historię (w tym wypadku obłęd dwudziestego stulecia). A jeśli komuś powieść Atkinson przypadnie do gustu, powinien w ramach literackiego eksperymentu poznawczego zestawić ją z Daytripper Fábia Moona i Gabriela Bá z 2011 roku oraz The First Fifteen Lives of Harry August Claire North z 2014.



Paul J. McAuley Cicha wojna
tłum. Wojciech Próchniewicz
Wydawnictwo MAG, Warszawa 2014
cena: 39 zł
Bardzo dobrze się stało, że po ponad dekadzie nieobecności Paul J. McAuley powrócił na polski rynek − i to dwoma świetnymi powieściami − a MAG w kolejnym roku z rzędu dowiódł, że na polu fantastyki obcej nie daje szans konkurencji. Cicha wojna to najczystsza s.f., w której kolonizacja księżyców planet zewnętrznych i związane z tym napięcia polityczne to pretekst do refleksji na temat ucywilizowania homo sapiens; pytanie o to, czy nasz gatunek, pomimo dynamicznego rozwoju naukowo-technologicznego, na zawsze pozostanie agresywny, egoistyczny i rządny władzy, czy też ma szansę na zmianę paradygmatu, o jakiej marzyli oświeceniowcy i wszelkiej proweniencji utopiści.

CZYTAJ TAKŻE

KOMENTARZE